حواله

احكام حواله دادن

مسأله 2370 ـ اگر انسان طلبكار خود را حواله بدهد كه طلب خود را از ديگرى بگيرد و طلبكار قبول نمايد، كسى كه به او حواله شده، بدهكار مى‏شود و ديگر طلبكار نمى‏تواند طلبى را كه دارد از بدهكار اوّلى مطالبه نمايد.
مسأله 2371 ـ بدهكار و طلبكار و كسى كه به او حواله شده، بايد بالغ و عاقل باشند و كسى آنها را مجبور نكرده باشد و نيز بايد سفيه نباشند، يعنى‏مال خود را در كارهاى بيهوده مصرف نكنند ولى اگر بعد از بالغ شدن، سفيه شده باشند تا زمانى كه حاكم شرع آنان را از تصرّف در اموالشان منع نكرده معامله ايشان اشكال ندارد و نيز اگر حاكم شرع كسى را بواسطه ورشكستگى از تصرّف در اموالش منع كرده باشد نمى‏شود او را حواله بدهند كه طلبش را از ديگرى بگيرد و خودش هم نمى‏تواند به كسى حواله بدهد، ولى اگر به كسى حواله بدهد كه به او بدهكار نيست اشكال ندارد.
مسأله 2372 ـ حواله در صورتى صحيح است كه كسى كه به او حواله مى‏شود قبول نمايد، اگرچه بدهكار باشد و همان جنس بدهى او را به او حواله دهند.
مسأله 2373 ـ موقعى كه انسان حواله مى‏دهد بايد بدهكار باشد پس اگر بخواهد از كسى قرض كند، تا وقتى از او قرض نكرده نمى‏تواند او را به كسى حواله دهد.
مسأله 2374 ـ مال مورد حواله بايد براى حواله دهنده و طلبكار معيّن باشد، يعنى مردّد نباشد. پس اگر مثلاً ده من گندم و ده تومان پول به يك نفر بدهكار باشد و به او بگويد يكى از دو طلب خود را از فلانى بگير و آن را معيّن نكند، حواله درست نيست.
مسأله 2375 ـ اگر بدهى واقعا معيّن باشد ولى بدهكار و طلبكار در موقع حواله دادن، مقدار آن يا جنس آن را ندانند حواله صحيح است. مثلاً اگر طلب كسى‏را در دفتر نوشته باشد و پيش از ديدن دفتر، حواله بدهد و بعد دفتر را ببيند و به طلبكار مقدار طلبش را بگويد، حواله صحيح مى‏باشد.
مسأله 2376 ـ طلبكار مى‏تواند حواله را قبول نكند، اگرچه كسى كه به او حواله شده فقير نباشد و در پرداختن حواله هم كوتاهى ننمايد.
مسأله 2377 ـ اگر به كسى حواله بدهد كه بدهكار نيست، چنانچه او حواله را قبول كند، پيش از پرداختن حواله مى‏تواند مقدار حواله را از حواله دهنده بگيرد، مگر آن كه طلبى كه به او حواله شده است با مدّت باشد و مدّت او هنوز سر نيامده باشد، كه در اين صورت او نمى‏تواند پيش از تمام شدن مدّت، مقدار حواله را از حواله دهنده مطالبه نمايد هرچند كه آن را پرداخت كرده باشد. و اگر طلبكار طلب خود را به مقدار كمترى صلح كند، كسى كه حواله را قبول كرده، همان مقدار را مى‏تواند از حواله دهنده مطالبه نمايد.
مسأله 2378 ـ بعد از آن كه حواله درست شد، حواله دهنده و كسى كه به او حواله شده، نمى‏توانند حواله را به هم بزنند و هرگاه كسى كه به او حواله شده در موقع حواله فقير نباشد يعنى غير از چيزهايى كه در دَين مستثنى است مالى داشته باشد كه بتواند حواله را بپردازد اگرچه بعداً فقير شود، طلبكار نمى‏تواند حواله را به هم بزند و همچنين است اگر موقع حواله فقير باشد و طلبكار بداند فقير است، ولى اگر نداند فقير است و بعد بفهمد، اگرچه در آن وقت مالدار شده باشد، طلبكار مى‏تواند حواله را به هم بزند و طلب خود را از حواله دهنده بگيرد.
مسأله 2379 ـ اگر بدهكار و طلبكار و كسى كه به او حواله شده، يا يكى از آنان براى خود حقّ به هم زدن حواله را قرار دهند، مطابق قرارى كه گذاشته اند، مى‏توانند حواله را به هم بزنند.
مسأله 2380 ـ اگر حواله دهنده خودش طلب طلبكار را بدهد چنانچه به خواهش كسى كه به او حواله شده، طلب او را داده است، حواله دهنده مى‏تواند چيزى را كه داده از حواله داده شده بگيرد. و اگر بدون خواهش او داده يا اينكه او مديون حواله دهنده نبوده و يا اينكه قصدش اين بوده كه عوض آن را نگيرد، نمى‏تواند چيزى را كه داده از او مطالبه نمايد.