نماز جماعت

نماز جماعت

مسأله 1395 ـ مستحب است نمازهاى واجب خصوصا نمازهاى يوميّه را به جماعت بخوانند و در نماز صبح و مغرب و عشا، خصوصا براى همسايه مسجد و كسى كه صداى اذان مسجد را مى‏شنود بيشتر سفارش شده است.
مسأله 1396 ـ در روايتى وارد شده است كه اگر يك نفر به امام جماعت اقتدا كند، هر ركعت از نماز آنان ثواب صد و پنجاه نماز دارد و اگر دو نفر اقتدا كنند هر ركعتى ثواب ششصد نماز دارد و هرچه بيشتر شوند، ثواب نمازشان بيشتر مى‏شود تا به ده نفر برسند و عدّه آنان كه از ده گذشت، اگر تمام آسمان‏ها كاغذ و درياها مركّب و درختها قلم و جنّ و انس و ملائكه نويسنده شوند، نمى‏توانند ثواب يك ركعت آن را بنويسند.
مسأله 1397 ـ حاضر نشدن به نماز جماعت از روى بى اعتنايى و سبك شمردن جايز نيست و سزاوار نيست كه انسان بدون عذر نماز جماعت را ترك كند.
مسأله 1398 ـ مستحب است انسان صبر كند كه نماز را به جماعت بخواند و نماز جماعت از نماز اوّل وقت كه فرادى يعنى تنها خوانده شود بهتر است. و نيز نماز جماعتى را كه مختصر بخوانند از نماز فرادى كه آن را طول بدهند بهتر است.
مسأله 1399 ـ وقتى كه جماعت برپا مى‏شود، مستحب است كسى كه نمازش را فرادى خوانده دوباره با جماعت بخواند. و اگر بعد بفهمد كه نماز اوّلش باطل بوده، نماز دوم او كافى است.
مسأله 1400 ـ اگر امام يا مأموم بخواهد نمازى را كه به جماعت خوانده دوباره با جماعت بخواند در صورتى كه جماعت دوم و اشخاص آن غير از اوّل باشد جائز بلكه مستحب مى‏باشد.
مسأله 1401 ـ كسى كه در نماز وسواس دارد و وسواس او اسباب اشكال نماز مى‏شود و فقط در صورتى كه نماز را با جماعت بخواند از وسواس راحت مى‏شود، بايد نماز را با جماعت بخواند.
مسأله 1402 ـ اگر پدر يا مادر به فرزند خود امر كند كه نماز را به جماعت بخواند، در صورتى كه ترك آن موجب اذيت و ناراحتى آنها شود بر فرزند واجب است نماز را به جماعت بخواند.
مسأله 1403 ـ نمازهاى مستحبّى را نمى‏شود به جماعت خواند، ولى خواندن نماز عيد فطر و قربان در زمان غيبت امام7 به جماعت مستحب است، همچنين خواندن نماز استسقاء كه براى آمدن باران مى‏خوانند، و جماعت در نماز عيد غدير به قصد رجاء مانع ندارد.
مسأله 1404 ـ موقعى كه امام جماعت نماز يوميّه مى‏خواند، هر كدام از نمازهاى يوميّه را مى‏شود به او اقتدا كرد ولى اگر نماز يوميّه‏اش را احتياطا دوباره مى‏خواند فقط در صورتى كه مأموم نيز نماز احتياطى بخواند مى‏تواند به او اقتدا كند.
مسأله 1405 ـ اگر امام جماعت قضاى نماز يوميّه خود را مى‏خواند مى‏شود به او اقتدا كرد؛ ولى اگر نمازش را احتياطا قضا مى‏كند، يا قضاى احتياطى نماز كس ديگر را مى‏خواند، اگرچه براى آن پول نگرفته باشد، اقتداى به او اشكال دارد ولى اگر انسان بداند كه از آن‏كس كه براى او قضا مى‏خواند، نماز فوت شده در اين صورت اقتداى به او اشكال ندارد.
مسأله 1406 ـ اگر انسان نداند نمازى را كه امام مى‏خواند نماز واجب يوميّه است يا نماز مستحب، نمى‏تواند به او اقتدا كند.


شرايط نماز جماعت

مسأله 1407 ـ اگر امام در محراب باشد و كسى پشت سر او اقتدا نكرده باشد كسانى كه دو طرف محراب ايستاده‏اند و بواسطه ديوار محراب، امام را نمى‏بينند نمى‏توانند اقتدا كنند، بلى اگر كسى پشت سر امام اقتدا كرده باشد، اقتدا كردن كسانى كه دو طرف او ايستاده‏اند و بواسطه ديوار محراب امام را نمى‏بينند اشكال ندارد در صورتى كه اتصال برقرار باشد، و همچنين صحيح است اتّصال در محرابهاى امروزى كه حائل بين امام و مأموم نيستند.
مسأله 1408 ـ اگر بواسطه درازى صف اوّل، كسانى كه دو طرف صف ايستاده‏اند، امام را نبينند مى‏توانند اقتدا كنند. و نيز اگر بواسطه درازى يكى از صفهاى ديگر، كسانى كه دو طرف آن ايستاده‏اند صف جلوى خود را نبينند مى‏توانند اقتدا نمايند.
مسأله 1409 ـ اگر صفهاى جماعت تا درب مسجد برسد، كسى كه مقابل درب، پشت صف ايستاده نمازش صحيح است و نيز نماز كسانى كه با ديدن او اقتدا مى‏كنند صحيح است خواه پشت سر او يا دو طرف او ايستاده باشند.
مسأله 1410 ـ كسى كه پشت ستون ايستاده، اگر از طرف راست يا چپ بواسطه مأموم ديگر به امام متّصل باشد، كافى است.
مسأله 1411 ـ جاى ايستادن امام بايد از جاى مأموم بلندتر نباشد ولى اگر مكان امام مقدار خيلى كمى بلندتر باشد مثل يك وجب و كمتر اشكال ندارد و نيز اگر زمين سراشيب باشد و امام در طرفى كه بلندتر است بايستد، در صورتى كه سراشيبى آن زياد نباشد و طورى باشد كه به آن زمين مسطّح بگويند، مانعى ندارد.
مسأله 1412 ـ اگر جاى مأموم بلندتر از جاى امام باشد و سائر شرائط و لوازم اقتدا رعايت شود، مثل آن كه امام در صحن مسجد و عده‏اى از مأمومين در بالكن و طبقه دوم و طبقه سوم و پشت بام با رعايت تمام شرائط اقتداء كنند، اشكال ندارد، ولى اگر مثل ساختمانهاى چند طبقه اين زمان باشد، جماعت در صورتى صحيح است كه يك اجتماع حساب شود.
مسأله 1413 ـ اگر بداند نماز يك صف از صفهاى جلو باطل است، در صفهاى بعد نمى‏تواند اقتدا كند، ولى اگر نداند نماز آنان صحيح است يا نه، مى‏تواند اقتدا نمايد.
مسأله 1414 ـ اگر بين كسانى كه در يك صف ايستاده‏اند بچّه‏هاى مميّز يعنى بچّه‏هايى كه خوب و بد را مى‏فهمند فاصله شوند، چنانچه بدانند نماز آنها صحيح است مى‏توانند اقتدا كنند و همچنين اگر ندانند نماز آنها باطل است.
مسأله 1415 ـ بعد از تكبير امام اگر صف جلو آماده نماز و تكبير گفتن آنان نزديك باشد كسى كه در صف بعد ايستاده، مى‏تواند تكبير بگويد ولى احتياط مستحب آن است كه صبر كند تا تكبير صف جلو تمام شود.
مسأله 1416 ـ اگر بين كسانى كه در يك صف ايستاده‏اند يك نفر كه نمازش باطل است فاصله شود، بقيه مى‏توانند اقتدا كنند. امّا اگر چند نفر كه نمازشان باطل است فاصله شوند يا از جهت ديگر فاصله زيادى باشد و از طرف ديگر اتّصال نداشته باشند نمى‏توانند اقتدا كنند.
مسأله 1417 ـ هرگاه بداند نماز امام باطل است مثلاً بداند امام وضو ندارد، اگرچه خود امام ملتفت نباشد، نمى‏تواند به او اقتدا كند.
مسأله 1418 ـ اگر اختلاف فتواى مرجع تقليد امام با مرجع تقليد مأموم در احكامى از نماز باشد كه به نحو وجوب و استحباب است مثل جلسه استراحت يا تسبيحات اربعه، اقتدا كردن جايز است.
مسأله 1419 ـ اگر اختلاف فتوى مرجع تقليد امام و مأموم در قرائت ركعت اوّل و دوم باشد به نحوى كه مثلاً مرجع تقليد امام قرائت سوره را واجب نمى‏داند و مأموم مى‏داند كه امام سوره را نمى‏خواند در اين صورت اقتدا خلاف احتياط است، امّا اگر نداند و در حال قيام متوجّه شود بايد سوره را خودش بخواند و نماز را فرادى ادامه دهد. و اگر بعد از نماز متوجه شود نمازش صحيح است و نياز به اعاده ندارد.
مسأله 1420 ـ اگر مأموم بعد از نماز بفهمد كه امام عادل نبوده يا كافر بوده، يا به جهتى نمازش باطل بوده مثلاً بى‏وضو نماز خوانده، در صورتى كه مأموم يكى از كارهايى را كه انجام آنها و لو سهواً نماز را باطل مى‏كند مثل زياد كردن ركن انجام نداده باشد نمازش صحيح است. و همچنين اگر در بين نماز به يكى از اين امور اطلاع پيدا كرد نيت فرادى مى‏كند و بقيه نماز را مى‏خواند و نمازش صحيح است.
مسأله 1421 ـ اگر در بين نماز شك كند كه اقتدا كرده يا نه و بنايش بر جماعت بوده در هر حالى كه باشد به شك خود اعتناء نكند و نماز را به صورت جماعت تمام كند.
مسأله 1422 ـ مستحب است كه در بين نماز جماعت تا ناچار نشده نيت فرادى نكند، ولى اگر نيت فرادى كرد اشكالى ندارد بلكه اگر از ابتداى نماز هم قصد داشته باشد كه در بين نماز نيت فرادى كند نماز جماعتش صحيح است.
مسأله 1423 ـ اگر مأموم بعد از حمد و سوره امام نيّت فرادى كند لازم نيست حمد و سوره را بخواند، ولى اگر پيش از تمام شدن حمد و سوره نيّت فرادى نمايد، بايد مقدارى را كه امام نخوانده بخواند.
مسأله 1424 ـ اگر در بين نماز جماعت نيّت فرادى نمايد، نمى‏تواند دوباره نيّت جماعت كند ولى اگر مردّد شود كه نيّت فرادى كند يا نه و بعد تصميم بگيرد نماز را با جماعت تمام كند، نمازش صحيح است.
مسأله 1425 ـ اگر شك كند كه نيّت فرادى كرده يا نه، بايد بنا بگذارد كه نيّت فرادى نكرده است.
مسأله 1426 ـ اگر موقعى كه امام در ركوع است اقتدا كند و به ركوع امام برسد، اگرچه ذكر امام تمام شده باشد، نمازش به طور جماعت صحيح است و يك ركعت حساب مى‏شود. امّا اگر به مقدار ركوع خم شود و به ركوع امام نرسد نمازش به طور فرادى صحيح است و بايد آن را تمام نمايد.
مسأله 1427 ـ اگر موقعى كه امام در ركوع است اقتدا كند و به مقدار ركوع خم شود و شك كند كه به ركوع امام رسيده يا نه، نمازش صحيح است و فرادى مى‏شود، امّا اگر بعد از سر برداشتن از ركوع شك كند نمازش به جماعت صحيح است.
مسأله 1428 ـ اگر موقعى كه امام در ركوع است اقتدا كند و پيش از آن كه به اندازه ركوع خم شود، امام سر از ركوع بردارد، مى‏تواند نيّت فرادى كند يا صبر كند تا امام براى ركعت بعد برخيزد و آن را ركعت اوّل نماز خود حساب كند. ولى اگر برخاستن امام به قدرى طول بكشد كه نگويند اين شخص نماز جماعت مى‏خواند، بايد نيّت فرادى نمايد.
مسأله 1429 ـ اگر اوّل نماز يا بين حمد و سوره اقتدا كند و اتّفاقاً پيش از آن كه به ركوع رود، امام سر از ركوع بردارد نماز او به طور جماعت صحيح است و بايد ركوع كند و خود را به امام برساند، و چنانچه عمداً ركوع را به تأخير بياندازد تا ركوع امام را درك نكند، نمازش فرادى مى‏شود.
مسأله 1430 ـ اگر كسى بعد از سر برداشتن امام از ركوع رسيد مى‏تواند به امام اقتدا كند و تكبيرة الاحرام بگويد، امّا ركوع را بجا نياورد ولى در يك سجده يا هر دو سجده امام را متابعت نمايد و در ركعت بعد همراه امام برخيزد و به آنچه انجام داده اعتنا نكند و دوباره تكبيرة الاحرام را بگويد و اقتدا كند.
مسأله 1431 ـ اگر موقعى برسد كه امام مشغول خواندن تشهّد آخر نماز است چنانچه بخواهد به ثواب جماعت برسد، بايد بعد از نيّت و گفتن تكبيرة الاحرام بنشيند و تشهّد را با امام بخواند ولى سلام را نگويد و صبر كند تا امام سلام نماز را بدهد، بعد بايستد و بدون آن كه دوباره نيّت كند و تكبير بگويد، حمد و سوره را بخواند و آن را ركعت اوّل نماز خود حساب كند، و همچنين است در غير تشهد از ركعت آخر.
مسأله 1432 ـ مأموم نبايد جلوتر از امام بايستد ولى مى‏تواند مساوى با امام بايستد اگرچه قد او بلندتر از امام باشد كه در ركوع و سجود سرش جلوتر از امام باشد، ولى بهتر است كه اگر مأمومين بيشتر از يك نفر هستند مساوى با امام نايستند امّا اگر مأموم يك نفر است افضل آن است كه سمت راست امام بايستد.
مسأله 1433 ـ در نماز جماعت بايد بين مأموم و امام پرده و مانند آن كه پشت آن ديده نمى‏شود فاصله نباشد و همچنين است بين انسان و مأموم ديگرى كه انسان بواسطه او به امام متّصل شده است، ولى اگر امام مرد و مأموم زن باشد چنانچه بين آن زن و امام يا بين آن زن و مأموم ديگرى كه مرد است و زن بواسطه او به امام متّصل شده است پرده و مانند آن باشد اشكال ندارد.
مسأله 1434 ـ اگر بعد از شروع به نماز بين مأموم و امام، يا بين مأموم و كسى كه مأموم بواسطه او متّصل به امام است، پرده يا چيز ديگرى كه پشت آن را نمى‏توان ديد فاصله شود، نمازش فرادى مى‏شود و صحيح است.
مسأله 1435 ـ اگر بين جاى سجده مأموم و جاى ايستادن امام به قدر يك قدم فاصله باشد اشكال ندارد و نيز اگر بين انسان و مأمومى كه جلوى او ايستاده و انسان به وسيله او به امام متّصل است به همين مقدار فاصله باشد نمازش اشكال ندارد، پس اگر بيشتر از اين مقدار فاصله باشد نماز فرادى مى‏شود و احتياط مستحب آن است كه جاى سجده مأموم با جاى كسى كه جلوى او ايستاده، هيچ فاصله نداشته باشد.
مسأله 1436 ـ اگر مأموم بواسطه كسى كه طرف راست يا چپ او اقتدا كرده به امام متّصل باشد و از جلو به امام متّصل نباشد، چنانچه به اندازه گشادى بين دو قدم فاصله نداشته باشند نمازش صحيح است.
مسأله 1437 ـ اگر در نماز، بين مأموم و امام يا بين مأموم و كسى كه مأموم بواسطه او به امام متّصل است بيشتر از يك قدم بزرگ فاصله پيدا شود نمازش فرادى مى‏شود و صحيح است.
مسأله 1438 ـ اگر نماز همه كسانى كه در صف جلو هستند تمام شود يا همه نيّت فرادى نمايند، اگر فاصله با امام جماعت به اندازه يك قدم بزرگ نباشد نماز صف بعد به طور جماعت صحيح و اگر بيشتر از اين مقدار باشد فرادى مى‏شود و صحيح است، مگر اينكه افراد صف جلو فوراً براى نماز ديگرى به امام اقتدا كنند، كه در اين صورت نماز صف عقب به جماعت صحيح است.
مسأله 1439 ـ اگر در ركعت دوم اقتدا كند، بايد قنوت و تشهّد را با امام بخواند و احتياط آن است كه موقع خواندن تشهّد به حالت تجافى بنشيند يعنى انگشتان دست و سينه پا را به زمين بگذارد و زانوها را بلند كند و بايد بعد از تشهّد با امام برخيزد و حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، حمد را تمام كند و در ركوع يا سجده خود را به امام برساند، يا نيّت فرادى كند و نمازش صحيح است، ولى اگر در سجده به امام برسد، بهتر است كه احتياطا نماز را دوباره بخواند.
مسأله 1440 ـ اگر موقعى كه امام در ركعت دوم نماز چهار ركعتى است اقتدا كند، بايد در ركعت دوم نمازش كه ركعت سوم امام است بعد از دو سجده بنشيند و تشهّد را به مقدار واجب بخواند و برخيزد و چنانچه براى گفتن سه مرتبه تسبيحات وقت ندارد، يك مرتبه بگويد و در ركوع يا سجده اول خود را به امام برساند.
مسأله 1441 ـ اگر در ركعت سوم يا چهارم امام اقتدا كند، بايد حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، بايد حمد را تمام كند و در ركوع يا سجده خود را به امام برساند، امّا اگر بداند كه اگر اقتدا كند و حمد را بخواند به ركوع امام نمى‏رسد، بايد صبر كند تا امام به ركوع رود، بعد اقتدا نمايد، هرچند بعيد نيست كه اگر صبر نكرد و اقتدا نمود و ركوع امام را درك نكرد ولى به سجده اوّل امام رسيد نمازش صحيح باشد اگرچه در اين صورت احتياط آن است كه نيت فرادى كند و نمازش را تمام كند.
مسأله 1442 ـ كسى كه مى‏داند اگر سوره را بخواند در ركوع به امام نمى‏رسد، نبايد سوره را بخواند ولى اگر خواند نمازش به جماعت صحيح است، اگرچه احتياط اين است كه نماز را فرادى تمام كند.
مسأله 1443 ـ كسى كه اطمينان دارد كه اگر سوره را شروع كند يا تمام نمايد به ركوع امام مى‏رسد، احتياط واجب آن است كه سوره را شروع كند يا اگر شروع كرده تمام نمايد.
مسأله 1444 ـ كسى كه يقين دارد، اگر سوره را بخواند به ركوع امام مى‏رسد، چنانچه سوره را بخواند و به ركوع نرسد نمازش صحيح است، امّا بايد در سجده خود را به امام برساند.
مسأله 1445 ـ اگر امام ايستاده باشد و مأموم نداند كه در كدام ركعت است مى‏تواند اقتدا كند، ولى بايد حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و اگرچه بعد بفهمد كه امام در ركعت اوّل يا دوم بوده، نمازش به جماعت صحيح است.
مسأله 1446 ـ اگر به خيال اين كه امام در ركعت اوّل يا دوم است حمد و سوره نخواند و بعد از ركوع بفهمد كه در ركعت سوم يا چهارم بوده نمازش به جماعت صحيح است. ولى اگر پيش از ركوع بفهمد، بايد حمد و سوره را بخواند و اگر وقت ندارد، فقط حمد را بخواند و در ركوع يا سجده اول خود را به امام برساند.
مسأله 1447 ـ اگر به خيال اين كه امام در ركعت سوم يا چهارم است حمد و سوره بخواند و پيش از ركوع يا بعد از آن بفهمد كه در ركعت اوّل يا دوم بوده، نمازش صحيح است.
مسأله 1448 ـ اگر موقعى‏كه مشغول نماز مستحبى‏است جماعت برپا شود، چنانچه اطمينان ندارد كه اگر نماز را تمام كند به جماعت برسد، مستحب است نماز را رها كند و مشغول نماز جماعت شود. بلكه اگر اطمينان نداشته باشد كه به ركعت اوّل برسد مستحب است به همين دستور رفتار نمايد.
مسأله 1449 ـ اگر موقعى كه مشغول نماز سه ركعتى‏يا چهار ركعتى‏است جماعت برپا شود، چنانچه به ركوع ركعت سوم نرفته مستحب است به نيّت نماز مستحبّى، نماز را دو ركعتى تمام كند و خود را به جماعت برساند، ولى اگر در ركوع ركعت سوم داخل شده و با تمام كردن آن نمى‏تواند خود را به جماعت برساند، مى‏تواند نماز واجب خود را بشكند و خود را به جماعت برساند.
مسأله 1450 ـ اگر نماز امام تمام شود و مأموم مشغول تشهّد يا سلام اوّل باشد، لازم نيست نيّت فرادى كند.
مسأله 1451 ـ كسى كه يك ركعت از امام عقب مانده وقتى امام تشهّد ركعت آخر را مى‏خواند، مى‏تواند برخيزد و نماز را تمام كند و يا به حال تجافى بنشيند يعنى انگشتان دست و سينه پا را به زمين بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر كند تا امام سلام نماز را بگويد و بعد برخيزد.


شرايط امام جماعت

مسأله 1452 ـ امام جماعت بايد شيعه دوازده امامى و عاقل و عادل و حلال زاده باشد و نماز را به طور صحيح بخواند و نيز اگر مأموم يا يكى از مأمومين مرد است امام هم بايد مرد باشد، و اقتدا كردن به بچّه مميّزى كه خوب و بد را مى‏فهمد مطلقا جايز است چه مأموم بالغ باشد يا غير بالغ، و همچنين امامت زن براى زنها مانعى ندارد.
مسأله 1453 ـ عدالت يك حالت خداترسى باطنى است كه انسان را از انجام گناه كبيره و تكرار گناه صغيره باز مى‏دارد و همين اندازه كه با كسى معاشرت داشته باشيم و گناهى از او نبينيم نشانه وجود عدالت است و اين را «حسن ظاهر» كه حاكى از ملكه باطن است مى‏گويند.
مسأله 1454 ـ امامى را كه عادل مى‏دانسته، اگر شك كند به عدالت خود باقى است يا نه، مى‏تواند به او اقتدا نمايد مگر اين‏كه يقين به خلاف پيدا شود.
مسأله 1455 ـ اگر امام جماعت مقلد كسى است كه بايد نمازش را در موقعيّتى كه هست شكسته بخواند، و مأموم مقلّد كسى است كه در همان جا فتوى به اتمام داده (مانند بحث كثير السفر) اين دو نمى‏توانند به يكديگر اقتدا كنند.
مسأله 1456 ـ كسى‏كه ايستاده نماز مى‏خواند، نمى‏تواند به كسى‏كه نشسته يا خوابيده نماز مى‏خواند اقتدا كند. و كسى‏كه نشسته نماز مى‏خواند نمى‏تواند به كسى‏كه خوابيده نماز مى‏خواند اقتدا نمايد.
مسأله 1457 ـ كسى‏كه نشسته نماز مى‏خواند، مى‏تواند به كسى‏كه نشسته نماز مى‏خواند اقتدا كند و همچنين كسى‏كه خوابيده است مى‏تواند به كسى‏كه نشسته نماز مى‏خواند اقتدا كند.
مسأله 1458 ـ اگر امام جماعت بواسطه عذرى با تيمّم يا با وضوى جبيره‏اى و يا با لباس نجس نماز بخواند، مى‏شود به او اقتدا كرد اگر چه مكروه مى‏باشد.
مسأله 1459 ـ اگر امام مرضى دارد كه نمى‏تواند از بيرون آمدن بول و غائط خوددارى كند مى‏توان به او اقتدا كرد و همچنين زنى كه مستحاضه نيست مى‏تواند به زن مستحاضه اقتدا كند البته به شرطى كه به وظائف خود عمل كرده باشد.
مسأله 1460 ـ امامت كسى كه مرض خوره يا پيسى دارد مكروه است، و همچنين امامت كسى كه مردم تمايل به امامت او ندارند و همچنين كسى كه حدّ شرعى بر او اجرا شده هرچند توبه كرده و حكم به عدالت او شده باشد، و همچنين اقتدا كردن به كسى كه حجامت مى‏كند و يا دبّاغى مى‏كند و يا سنگ قبر حكّ مى‏كند مكروه مى‏باشد.


احكام جماعت

مسأله 1461 ـ موقعى كه مأموم نيّت مى‏كند، بايد امام را معيّن نمايد. ولى‏دانستن اسم او لازم نيست، مثلاً اگر نيّت كند اقتدا مى‏كنم به امام حاضر، نمازش صحيح است.
مسأله 1462 ـ اگر كسى به قصد اينكه فلانى است اقتدا كند و بعد معلوم شود شخص ديگرى بوده است چنانچه امامى كه به او اقتدا نموده عادل باشد جماعتش صحيح است ولى اگر عادل نباشد نمازش به جماعت صحيح نمى‏باشد، ولى در صورتى كه اركان نماز را كم يا زياد نكرده باشد نمازش به فرادى صحيح است.
مسأله 1463 ـ مأموم بايد غير از حمد و سوره همه چيز نماز را خودش بخواند، ولى اگر ركعت اوّل يا دوم او ركعت سوم يا چهارم امام باشد، بايد حمد و سوره را بخواند.
مسأله 1464 ـ اگر مأموم در ركعت اوّل و دوم نماز صبح و مغرب و عشا صداى حمد و سوره امام را بشنود، اگرچه كلمات را تشخيص ندهد، بايد حمد و سوره را نخواند و اگر صداى امام را نشنود، مستحب است حمد و سوره بخواند ولى بايد آهسته بخواند و چنانچه سهواً بلند بخواند اشكال ندارد.
مسأله 1465 ـ اگر مأموم بعضى‏از كلمات حمد و سوره امام را بشنود، احتياط واجب آن است كه حمد و سوره را نخواند.
مسأله 1466 ـ اگر مأموم سهواً حمد و سوره بخواند، يا خيال كند صدايى را كه مى‏شنود صداى امام نيست و حمد و سوره بخواند و بعد بفهمد صداى امام بوده، نمازش صحيح است.
مسأله 1467 ـ اگر شك كند كه صداى امام را مى‏شنود يا نه، يا صدايى‏بشنود و نداند صداى امام است يا صداى كس ديگر، مى‏تواند حمد و سوره بخواند.
مسأله 1468 ـ مأموم نبايد در ركعت اوّل و دوم نماز ظهر و عصر حمد و سوره بخواند و مستحب است به جاى آن آهسته ذكر بگويد.
مسأله 1469 ـ مأموم نبايد تكبيرة الاحرام را پيش از امام بگويد بلكه احتياط واجب آن است كه تا تكبير امام تمام نشده تكبير نگويد.
مسأله 1470 ـ اگر مأموم پيش از امام عمداً و بدون عذر هم سلام دهد نمازش صحيح است.
مسأله 1471 ـ اگر مأموم غير از تكبيرة الاحرام و سلام چيزهاى ديگر نماز را پيش از امام بگويد اشكال ندارد. ولى اگر آنها را بشنود، يا بداند امام چه وقت مى‏گويد، احتياط مستحب آن است كه پيش از امام نگويد.
مسأله 1472 ـ مأموم بايد غير از آنچه در نماز خوانده مى‏شود، كارهاى ديگر آن، مانند ركوع و سجود را با امام يا كمى بعد از امام بجا آورد. و تأخّر عمدى فاحش از امام موجب بطلان نماز به جماعت و فرادى شدن آن است، و در تقدّم چند لحظه، نماز به جماعت صحيح است.
مسأله 1473 ـ اگر سهواً پيش از امام سر از ركوع بردارد، چنانچه اطمينان دارد كه اگر برگردد در ركوع به امام مى‏رسد اگر بخواهد نماز جماعتش برقرار باشد بايد به ركوع برگردد و با امام سر بردارد و در اين صورت زياد شدن ركوع كه ركن است، نماز را باطل نمى‏كند ولى اگر به ركوع برگردد و پيش از آن كه به ركوع برسد، امام سر بردارد بايد بلند شود و ركوع نكند و نمازش به جماعت صحيح است ولى اگر به اندازه ركوع خم شود و ركوع امام را درك نكند نمازش باطل است، و همچنين اگر شك كند كه ركوع امام را درك كرده است يا نه نمازش باطل است.
مسأله 1474 ـ اگر اشتباهاً سر بردارد و ببيند امام در سجده است چنانچه اطمينان دارد كه اگر برگردد به سجده امام مى‏رسد پس اگر بخواهد نماز جماعتش باقى باشد بايد به سجده برگردد و چنانچه در هر دو سجده اين اتّفاق بيفتد، براى زياد شدن دو سجده كه ركن است نماز باطل نمى‏شود.
مسأله 1475 ـ كسى كه اشتباهاً پيش از امام سر از سجده برداشته هرگاه به سجده برگردد و هنوز به سجده نرسيده امام سر بردارد، نمازش صحيح است ولى اگر در هر دو سجده اين اتّفاق بيفتد، نماز باطل است.
مسأله 1476 ـ اگر مأموم عمداً زودتر از امام سر از ركوع بردارد، بايد بايستد تا امام سر از ركوع بردارد، و اگر به قصد متابعت دوباره به ركوع برگردد نمازش باطل است، و همچنين اگر در غير ركعت اول عمداً زودتر از امام به ركوع برود بايد صبر كند تا امام به او برسد و با او ركوع را تمام كند و برگشتنش جايز نيست.
مسأله 1477 ـ اگر اشتباهاً سر از ركوع يا سجده بردارد و سهواً يا به خيال اين كه به امام نمى رسد، به ركوع يا سجده نرود، نمازش صحيح است.
مسأله 1478 ـ اگر سر از سجده بردارد و ببيند امام در سجده است چنانچه به خيال اين كه سجده اوّل امام است، به قصد اين كه با امام سجده كند به سجده رود و بفهمد سجده دوم امام بوده، سجده دوّم او حساب مى‏شود و نمازش صحيح است. و اگر به خيال اين كه سجده دوم امام است به سجده رود و بفهمد سجده اوّل امام بوده، متابعت حساب مى‏شود و اگر سجده دوم را انجام دهد نمازش صحيح است.
مسأله 1479 ـ اگر سهواً پيش از امام به ركوع رود و طورى باشد كه اگر سر بردارد به مقدارى از قرائت امام مى‏رسد، بايد سر بردارد و با امام به ركوع رود.
مسأله 1480 ـ اگر سهواً پيش از امام به ركوع رود و طورى باشد كه اگر برگردد به چيزى از قرائت امام نمى‏رسد، واجب است سر بردارد و با امام نماز را تمام كند و نمازش صحيح است اگرچه احوط استحبابى‏در اين صورت اعاده نماز است و اگر سر برندارد تا امام برسد نمازش صحيح است.
مسأله 1481 ـ اگر سهواً پيش از امام به سجده رود، واجب است كه سر بردارد و با امام به سجده رود و اگر هم سربر نداشت باز نمازش صحيح است.
مسأله 1482 ـ اگر امام در ركعتى‏كه قنوت ندارد اشتباهاً قنوت بخواند، يا در ركعتى‏كه تشهّد ندارد اشتباهاً مشغول خواندن تشهّد شود مأموم نبايد قنوت و تشهّد را بخواند ولى‏نمى‏تواند پيش از امام به ركوع رود، يا پيش از ايستادن امام بايستد بلكه بايد صبر كند تا قنوت و تشهّد امام تمام شود و بقيه نماز را با او بخواند.
مسأله 1483 ـ در تحقّق جماعت فقط كافى است كه مأموم نيّت اقتدا داشته باشد و نيّت امامت براى امام معتبر نيست، و بدون نيّت او جماعت از طرفين محقّق مى‏شود و احكام آن از قبيل متابعت و شك جارى است.
مسأله 1484 ـ صاحب مسجد و امام راتب و صاحب منزل يا مستأجر آن در صورت واجد شرايط بودن از ديگران در امامت جماعت مقدّم هستند و بعد از اين اشخاص بهتر است كسى كه فقيه‏تر و بعد از آن كسى كه باتقواتر است و يا قرائتش از ديگران بهتر يا هاشمى و يا مسن‏تر است را امام جماعت قرار دهند.
مسأله 1485 ـ امام جماعت بايد يك نفر باشد ولى اگر در بين نماز براى امام حادثه‏اى پيش آمد مثل مردن، بى‏هوشى، ديوانگى، حدث، مرض، جارى شدن خون از بينى و غيره و همچنين اگر امام متوجّه شود كه طهارت نداشته، امام يا مأمومين مى‏توانند ديگرى را امام قرار دهند، خواه آن فرد از اعضاى جماعت باشد يا كسى كه ابتداءً مى‏خواهد نماز بخواند.
مسأله 1486 ـ در نماز جماعت تقيّه‏اى كه با مخالفين خوانده مى‏شود لازم است كه مأموم قصد فرادى و آهسته خواندن حمد و سوره را داشته باشد.


مستحبّات نماز جماعت

مسأله 1487 ـ اگر مأموم يك مرد باشد، مستحب است طرف راست امام بايستد و اگر يك زن باشد مستحب است در طرف راست امام طورى بايستد كه جاى سجده اش مساوى زانو يا قدم امام باشد و اگر يك مرد و يك زن يا يك مرد و چند زن باشند مستحب است مرد طرف راست امام و باقى‏پشت سر امام بايستند و اگر چند مرد يا چند زن باشند مستحب است پشت سر امام بايستند و اگر چند مرد و چند زن باشند مستحب است مردها پشت سر امام و زنها پشت سر مردها بايستند.
مسأله 1488 ـ اگر امام و مأموم هر دو زن باشند مستحب است كه امام بين صف اوّل زنها بايستد نه جلوتر از آنها.
مسأله 1489 ـ مستحب است امام در وسط صف بايستد و اهل علم و كمال و تقوى در صف اوّل بايستند.
مسأله 1490 ـ مستحب است صفهاى جماعت منظّم باشد و بين كسانى كه در يك صف ايستاده‏اند فاصله نباشد و شانه آنان رديف يكديگر باشد.
مسأله 1491 ـ مستحب است بعد از گفتن «قَد قَامَتِ الصَّلَاةُ» مأمومين برخيزند.
مسأله 1492 ـ مستحب است امام جماعت حال مأمومى را كه از ديگران ضعيف‏تر است رعايت كند و قنوت و ركوع و سجود را طول ندهد، مگر بداند همه كسانى كه به او اقتدا كرده‏اند مايلند.
مسأله 1493 ـ مستحب است امام جماعت در حمد و سوره و ذكرهايى كه بلند مى خواند صداى خود را به قدرى بلند كند كه ديگران بشنوند ولى نبايد بيش از اندازه صدا را بلند كند.
مسأله 1494 ـ اگر امام در ركوع بفهمد كسى تازه رسيده و مى خواهد اقتدا كند مستحب است ركوع را دو برابر هميشه طول بدهد و بعد برخيزد، اگرچه بفهمد كس ديگرى هم براى اقتدا وارد شده است.
مسأله 1495 ـ مستحب مؤكّد است كه امام بعد از نماز خود بنشيند تا همه مأمومين از نماز فارغ شوند.


مكروهات نماز جماعت

مسأله 1496 ـ اگر در بين صفهاى جماعت جا باشد، مكروه است انسان تنها در يك صف بايستد.
مسأله 1497 ـ كراهت دارد، مأموم ذكرهاى نماز را طورى بگويد كه امام بشنود.
مسأله 1498 ـ مسافرى كه نماز ظهر و عصر و عشا را دو ركعت مى خواند مكروه است در اين نمازها به كسى كه مسافر نيست اقتدا كند و كسى كه مسافر نيست مكروه است در اين نمازها به مسافر اقتدا نمايد، البته كراهت در اينجا به معناى كمتر بودن ثواب جماعت است هرچند جماعت در هر حال از فرادى بهتر است.
مسأله 1499 ـ راه دادن افرادى كه عقل كامل ندارند مثل طفل، ديوانه و ابله در صف اول و نزديك به امام يا جايى كه احتمال و گمان فاسد شدن نماز ديگران مى‏رود مكروه است. ولى اگر طفل مميّز باشد و احكام خود را بداند كراهت ندارد.